Dì Jenny xuất hiện vào một ngày thứ Ba, điều mà dì chẳng bao giờ làm, tay xách theo một bịch cá và một ý tưởng mà dì đã ấp ủ suốt cả tuần qua.
"Con có khiếu với trẻ con đấy."
Tôi bảo mình cũng chẳng đến mức đó.
"Hồi Tết con bế em cả tiếng đồng hồ mà nó không hề khóc thét lên."
"Lúc đó em ấy đang ngủ mà dì."
"Thì đấy, ý dì là thế," dì nói, rồi thả túi cá vào bồn rửa như thể đang gieo trồng một mầm cây nào đó. "Có một trường sư phạm đang tuyển sinh hệ mầm non. Trường tư. Họ có thi đầu vào, cả viết lẫn thực hành. Không phải trường danh tiếng gì đâu, nhưng được công nhận, và khi con tốt nghiệp, con sẽ có việc ngay, vì trẻ con thì lúc nào chẳng cần. Nghề nuôi dạy trẻ không bao giờ lỗi thời đâu."
Mẹ tôi đứng ở cửa nói vọng vào rằng học phí của trường đó còn "kinh khủng" hơn cả mức bình thường.
"Đắt hơn thật," dì Jenny thừa nhận. "Nhưng nó sẽ đưa con bé vào lớp học sau ba năm, thay vì cứ ngồi không suốt năm năm trời."
Tôi muốn phải công bằng với chính mình ở đây. Tôi không hẳn là khao khát nó, nhưng cũng chẳng phải là không muốn, và ở tuổi mười tám, sự lấp lửng đó đã đủ để coi là một kế hoạch rồi. Lựa chọn khác của tôi là lời hứa không thời hạn của chú, một chồng sách cũ, và một năm bị giám sát tại nhà bởi hai người mà tôi yêu thương nhất, trong một ngôi nhà vốn đang hẹp dần lại sau mỗi tuần trôi qua.
Hạn chót là mười một ngày nữa. Tôi điền đơn trên điện thoại vào lúc mười một giờ đêm — điều mà tôi chẳng bao giờ khuyến khích ai làm theo, vì bạn sẽ tải lên nhầm ảnh mất. Ảnh của tôi là tấm hình mẹ chụp lúc đám cưới, góc chụp hơi lệch và dính cả vai của một người nào đó. Nhưng cuối cùng đơn vẫn được gửi đi. Phí dự thi đóng bằng tiền mặt tại văn phòng; dì Jenny đã trả, còn tôi đứng cạnh dì, nhìn dì đếm từng tờ tiền, và tôi thấy ghét — một nỗi ghét cay ghét đắng đến thuần khiết mà sau này tôi chẳng bao giờ tìm lại được — cái sự thật rằng mình đã mười tám tuổi rồi mà vẫn chưa có nổi ngần ấy tiền.
---
Buổi thi diễn ra tại một ngôi trường thuê lại trong quận, vào một ngày thứ Bảy, bắt đầu từ bảy giờ sáng.
Bạn phải hiểu rằng tôi chẳng chuẩn bị bất cứ thứ gì cả. Tôi không tự hào về điều đó. Trong đầu tôi luôn có một ý niệm ngớ ngẩn rằng các kỳ thi là để tìm ra "bản chất" của mình, giống như một cuộc quét sinh trắc học vậy; và nếu bạn cố gắng ôn luyện, nghĩa là bạn đang "gian lận" với chính bản thân mình. Tôi đã trải qua cả quãng đời trung học dựa trên cái nguyên tắc đó. Đó là kiểu tư duy mà người ta chỉ có được khi vẫn còn một cánh cửa cuối cùng để bước qua, và vấn đề là: lúc này, vẫn còn một cánh cửa nữa.
Hội trường rộng thênh thang với chiếc quạt trần quay lờ đờ, chậm chạp hơn hẳn mức cần thiết. Hai trăm con người trong những chiếc áo sơ mi trắng, tất cả họ đều sở hữu thứ mà tôi không có. Người phụ nữ ngồi trước tôi có một bộ giáo án bọc trong túi nhựa, được in ấn chỉn chu với tiêu đề màu sắc. Hai người bên cạnh cô ấy thì có sẵn các thẻ học (flashcards) ép nhựa treo trên vòng sắt. Một cô gái thậm chí còn mang theo cả những con rối bằng vải ép nhựa. Đúng thế. Những. Con. Rối. Cô ấy cắt khoét miệng chúng để có thể xỏ ngón tay vào.
Tôi ngồi xuống hàng thứ ba, chỉ với một cây bút, thẻ căn cước và chẳng có gì khác ngoài hai bàn tay trắng. Tôi nhớ mình đã nghĩ, một cách xa xăm và vô cảm, rằng mình đã hiểu lầm một điều gì đó rất cơ bản về khái niệm "chuẩn bị", và sự nhận ra này đến quá muộn để có thể cứu vãn được gì.
Phần thi viết không hề là một cái bẫy. Đó mới chính là điều khiến tôi vẫn còn thấy tức giận cho đến tận bây giờ. Nó chẳng phải là bẫy. Họ hỏi về những việc mà một đứa trẻ bốn tuổi có thể làm, họ hỏi cách xử lý khi một đứa trẻ không chịu chia sẻ đồ chơi, họ hỏi tại sao trò chơi lại quan trọng; và mỗi câu hỏi đó đều có một đáp án chuẩn mực mà chỉ những người từng đọc sách mới biết. Tôi viết bốn trang giấy. Tôi lấp đầy chúng. Tôi dùng những cụm từ nghe loáng thoáng từ dì Jenny rồi trau chuốt chúng lên. Khi hết giờ, tay tôi mỏi nhừ và tôi biết, với một sự chắc chắn phẳng lặng như kết quả xét nghiệm máu xấu, rằng mình chẳng viết được câu nào khiến người ta muốn đọc lại lần thứ hai.
Rồi họ đưa lũ trẻ vào.
Họ mượn một lớp học, có tất cả hai mươi ba đứa trẻ năm tuổi, ngồi trên những chiếc ghế nhựa màu xanh nhỏ xíu ở phía trước hội trường, và chúng tôi phải thay phiên nhau đứng trước mặt chúng. Mỗi người mười phút. Một tiết dạy giả, nhưng lũ trẻ là thật. Nếu bạn muốn tận mắt chứng kiến hai trăm người lớn cùng lúc nhận ra rằng mình chẳng hề có sức hút gì, thì đây chính là cách tốt nhất.
Tôi quan sát bốn người đi trước; hai người làm khá tốt, còn một người thì đứng hình hoàn toàn đến mức một giáo viên phải bước tới "giải cứu" bằng cách dùng một bài hát để đánh lạc hướng lũ trẻ.
Rồi đến lượt tôi.
Tôi không nhớ mình đã quyết định đứng dậy như thế nào. Có một hiện tượng xảy ra khi hai mươi ba khuôn mặt nhỏ nhắn cùng lúc quay lại nhìn bạn: bất kể điều gì bạn dự tính sẽ diễn ra, hoặc là nó tuôn ra hết, hoặc là nó chẳng ra gì; và nếu cái này không ra, thì cái khác sẽ trào lên, rồi bạn sẽ nhận ra đó là cái gì thông qua việc quan sát chính mình đang làm.
Tôi chào, và tất cả chúng đồng thanh chào lại, tạo nên một thứ âm thanh hỗn tạp mà ở đó có đứa thì chậm nhịp, có đứa thì hét to hơn hẳn phần còn lại. Tôi hỏi chúng một câu về đôi giày. Đa số đều là loại giày phát sáng. Một cậu bé ngồi ở hàng thứ hai, tận cùng bên cạnh, đã cởi giày ra đặt lên ghế và đang khóc: khóc lặng lẽ, mắt hướng về phía trước, cả lồng ngực run lên bần bật — cái cách mà những đứa trẻ nhỏ thường làm khi chúng quyết định rằng sẽ chẳng có ai đến đón mình đâu.
Và tôi bế cậu bé lên.
Tôi không biết liệu chúng tôi có được phép làm thế không. Chẳng ai ngăn tôi lại cả. Cậu bé nhẹ hơn tôi tưởng, người hơi ẩm và thoang thoảng mùi của một ngày đi học. Tôi ôm cậu vào vai và nói một câu cực kỳ ngớ ngẩn, đại loại như: "Đôi giày của con sẽ giận lắm đấy vì con đã cởi chúng ra," rồi tôi lặp lại lần nữa, to hơn, để cậu có thể nghe rõ qua tiếng quạt máy, và cậu ngừng khóc.
Cậu không cười. Cậu chỉ thôi khóc, nghiêng đầu tựa vào vai tôi và cứ thế nằm yên ở đó. Tôi tiếp tục nói về đôi giày, rồi về những con rối; mà con rối thì đang nằm trên tay cô gái hàng đầu, nên tôi hỏi cô ấy có thể làm một con cho chúng tôi xem không, và cô ấy đã làm, và cả căn phòng như chìm đắm vào thế giới đó.
Tiếng chuông vang lên. Tôi đặt cậu bé xuống, và cậu nhìn tôi bằng cái ánh mắt mà lũ trẻ năm tuổi dành cho người mà chúng đã "đóng dấu" là thuộc về một nơi nào đó vĩnh viễn trong lòng; rồi tôi trở về chỗ ngồi, tay run đến mức phải lấy tay kia đè lên để giữ cho nó khỏi rung.
Chẳng có ai ghi chép gì cả. Tôi nhìn quanh. Hai giám khảo chấm thi đã bắt đầu mải mê vào cuộc trò chuyện riêng của họ về một chiếc xe hơi.
---
Ba tuần sau, dì Jenny gọi điện từ chợ và hỏi tôi đã kiểm tra kết quả chưa.
Tôi chưa. Tôi kiểm tra ngay sau khi dì cúp máy, đứng trong căn bếp của mình với chiếc điện thoại áp sát vào tủ lạnh, và tôi đã trượt. Phần thi viết đã làm đúng chức năng của nó: loại bỏ. Điểm thực hành rất cao. Nhưng không đủ cao.
Thất vọng tràn trề là một từ mà tôi từng đọc trong sách. Nó thật chính xác. Cảm giác ấy y hệt như cách cái tên đó vang lên vậy.
Dì Jenny ghé qua vào tối hôm đó. Dì không nói những câu kiểu như "không sao đâu" hay "vẫn còn năm sau". Dì ngồi cùng tôi trên bậc thềm trước nhà, và một lúc sau dì bảo: "Con đã thi sai bài rồi."
Tôi đáp: "Con đã thi tất cả các bài mà dì."
"Con đã thi tất cả các bài," dì đồng tình, rồi dì đứng dậy đi vào trong và bắt đầu dọn dẹp bát đĩa. Tôi ngồi trên bậc thềm rất lâu, trong bóng tối, giữa mùi thức ăn đang nấu dở, và cảm thấy ngày hôm nay đang nguội lạnh dần quanh mình.
Điều mà tôi không thể vượt qua được không phải là chữ "Trượt". Mà là việc: phần duy nhất của bản thân mà tôi từng chắc chắn chính là khoảnh khắc có cậu bé ấy trên vai, và chẳng có trang giấy nào trong bất kỳ kỳ thi nào trên đất nước này cho phép bạn viết điều đó vào cả.