Nhà chú tôi lúc nào cũng nồng nặc cái mùi của những ngày Chủ nhật lặp đi lặp lại. Mùi thịt lợn, mùi xi măng ướt sũng ngoài sân sau khi bị vòi nước xịt qua, và cả mùi nước hoa của một ai đó chẳng bao giờ chịu rời khỏi căn phòng trên tầng.
Cứ ba tuần một lần, tất cả chúng tôi lại tụ họp. Bà nội đi xe hơi cùng bố mẹ tôi vì bà không còn ngồi được xe máy nữa, kể từ sau cú ngã năm ấy; và cũng kể từ sau cú ngã đó, bà chẳng còn giữ kẽ hay lịch sự với bất cứ điều gì nữa, mà thành thật mà nói, tính cách này lại khá hợp với bà. Anh họ tôi, Minh, đang học y, và chỉ cần bước chân vào nhà bốn phút là ai nấy đều biết chuyện đó. Cô Hạnh, mẹ anh ấy, có một "hệ thống" riêng: cô đợi cho đến khi có người hỏi về chuyện học hành, còn nếu không ai hỏi, cô sẽ tự hỏi chính mình.
"Kelly, thi xong rồi hả con? Nhẹ cả người. Thằng Minh nhà cô năm nay lại phải học thêm một năm lý thuyết nữa, tin được không? Cả năm trời chỉ toàn lý thuyết thôi đấy."
Tôi đáp rằng nghe có vẻ vất vả. Đúng là vất vả thật. Mọi thứ về Minh đều toát lên vẻ vất vả, và cái phần gây phát điên nhất chính là việc Minh thực sự vẫn ổn. Anh ta thậm chí chẳng thèm tỏ vẻ tự mãn. Anh ta cứ ngồi đó bên đĩa trái cây, trở thành cái "thước đo" mà cả gia đình tôi đang âm thầm dùng để đo lường tôi.
Dì Jenny ở trong bếp, nơi dì luôn hiện diện, vừa làm bốn việc cùng một lúc vừa càm ràm về giá tôm kể từ tận năm 2009. Dì là em gái mẹ tôi. Dì lấy chú tôi, nên về mặt lý thuyết thì ngôi nhà này thuộc về dì ngang bằng với chú, nhưng dì lại hành xử như một người phụ nữ luôn cảm thấy mình chỉ là khách ghé chơi: dì nấu nướng như thể đang biểu diễn một kỹ năng gì đó vậy.
Sau bữa ăn, tôi giúp rửa bát. Không phải vì tôi khéo tay. Mà bởi vì nhà bếp có một cánh cửa dẫn ra ngoài.
"Con phải ra ngoài mà ngồi," dì nói. "Thằng bé sắp nói rồi đấy. Thà là con có mặt ở trong phòng còn hơn."
"Nói gì cơ ạ?"
Nhưng tôi biết rõ là chuyện gì.
---
Chú tôi làm mọi việc theo thứ tự mà chú quyết định, và thứ tự của ngày Chủ nhật đặc biệt đó là: trái cây, trà, câu chuyện về đứa con nhà hàng xóm mở tiệm điện thoại, và rồi, chẳng nhân nhượng một lý do nào cả, với một mẩu xương cá kẹp giữa ngón tay và đôi mắt dán chặt vào đĩa thức ăn, chú nói:
"Lời đề nghị vẫn còn đó."
Hai tuần trước, vào dịp Tết, chú đã nói điều đó lần đầu tiên. Nếu tôi đỗ được vào một trong những trường cao đẳng, chú sẽ lo tiền học phí. Bất cứ trường nào. Lời của chú, cái cách mà chú dùng cả hai lần, là một trường, bất kỳ trường nào, và cả hai lần chú đều nói với tông giọng như thể đang đọc to một tờ biên lai giao hàng vậy.
Lần đầu tiên, vào dịp Tết, nó nghe giống như một lời hứa từ một người họ hàng giàu có — một điều khá dễ chịu để có được — và tôi đã về nhà mà chẳng mảy may suy nghĩ nghiêm túc, bởi lúc đó tôi vẫn còn lầm tưởng rằng đại học là thứ gì đó tự nhiên sẽ đến khi mình đủ giỏi, giống như thời tiết vậy.
Nhưng lần này, lời nói ấy rơi xuống theo một cách khác, bởi vì giờ đây trong điện thoại tôi đã có bốn kết quả và trong túi tôi là một tờ hóa đơn.
"Lời đề nghị vẫn còn đó," chú lặp lại, hướng về phía bàn ăn. "Học lại đi. Thi vào năm sau. Cánh cửa đó không đóng sầm lại chỉ vì ai đó vừa vấp ngã đâu."
Ai đó. Chú đang ám chỉ tôi, và chú cố tình nói như vậy, nhưng thà nói thế còn hơn là gọi thẳng tên tôi.
Bố tôi mỉm cười nhìn vào đĩa thức ăn của mình. Mẹ tôi nói: "Cảm ơn anh," thật nhanh, bằng cái tông giọng mà người ta hay dùng để dập tắt một chủ đề trước khi bất kỳ ai kịp thay đổi các điều khoản của nó. Bà nội thì lầm bầm gì đó về việc thời của bà chỉ cần bán hàng là xong, và mọi người cùng cười ồ lên; cô Hạnh thì tìm cách nhắc đến việc học phí của Minh thực chất là một khoản đầu tư, rồi câu chuyện chuyển sang nhà hàng xóm.
Tôi ngồi đó, hai tay giấu dưới gầm bàn, cảm thấy một sự nhẹ nhõm, và ngay sau sự nhẹ nhõm ấy là nỗi xấu hổ. Bởi vì cả bàn ăn vừa nghe thấy chú nghĩ giá trị của tôi đáng giá bao nhiêu, và mọi người cũng vừa nghe thấy rằng con số đó chẳng đáng là bao, vậy mà thay vì kết thúc ở đó, chú vẫn sẽ chi trả cho tôi.
Lát sau, khi tôi ra ngoài đổ rác, chú đang đứng ở cổng với đôi dép lê, miệng hút thuốc.
"Đừng có cái kiểu sắp khóc đấy," chú nói. "Chú không phải đang làm việc từ thiện đâu. Đây là một cuộc giao dịch. Cháu làm phần của cháu ở kỳ thi, chú làm phần của chú ở ngân hàng. Nếu cháu không làm xong phần của mình, chú sẽ giữ lại tiền. Chỉ có thế thôi."
Tôi đáp: "Vâng ạ."
"Một trường," chú nói. "Bất kỳ trường nào. Chú chẳng quan tâm nó có phải là trường xịn hay không."
Đó là một câu nói có thể hiểu theo hai nghĩa hoàn toàn khác biệt, và chú để mặc cho tôi tự chọn cách hiểu.
---
Đêm đó Linh gọi cho tôi, vì Linh luôn gọi chứ không bao giờ nhắn tin khi có chuyện quan trọng. Cậu ấy đang ở nhà anh họ, và anh họ cậu ấy vừa có em bé; cả cuộc trò chuyện cứ bị lẫn tạp âm tiếng trẻ con ê a như tiếng máy gõ nhịp.
"Thế chú ấy chi tiền à?"
"Nếu tớ đỗ."
"Ok, thế thì đỗ đi."
"Đó chính là phần tớ đã thất bại."
"Cậu thất bại năm ngoái," cậu ấy nói, như thể tôi đang cố tình làm ngốc vậy. "Có cả một năm trời giữa năm ngoái và năm tới đấy. Là mười hai tháng. Cậu có biết mười hai tháng là bao lâu không? Trong mười hai tháng, người ta có thể sinh con rồi nuôi đứa bé đó tập đi luôn đấy."
Linh không thông minh theo kiểu sẽ đỗ vào ngành y. Cậu ấy thông minh theo kiểu giúp người ta vượt qua mọi nghịch cảnh. Cậu ấy đã đỗ vào một trường cao đẳng ở thành phố, không phải trường danh tiếng gì, và cậu ấy định học tiếng Trung; mỗi lần chúng tôi nói về chuyện đó, giọng cậu ấy lại trầm xuống một chút, và tôi chưa bao giờ hỏi lý do, lẽ ra tôi nên hỏi.
Sau khi cúp máy, tôi đã làm một việc mà kể từ kỳ thi đến nay tôi chưa từng làm: tìm kiếm sách vở.
Có cả một chuyên mục trên trang web dành cho kỳ thi năm tới, và thành thật mà nói, nó khá là tẻ nhạt và rẻ tiền: một cuốn sách luyện tập toán, một cuốn văn, và một cuốn tiếng Anh mỏng dính kèm theo cái đĩa CD mà chẳng còn ai có máy để chạy nữa. Sáng hôm sau, tôi tìm thấy chúng ở dạng sách cũ tại các sạp sách ven đường phía sau chợ; ba cuốn với cái giá mà tôi có thể tự chi trả mà không cần báo cho ai — một điều quan trọng đối với tôi hơn mức bình thường.
Tôi xếp chúng thành một chồng trên bàn học. Tôi vuốt lại những góc trang giấy bị quăn. Trong vài tuần, tôi bắt đầu dậy sớm, mẹ tôi nhận ra và bắt tôi phải ăn uống tử tế trước đã; không khí trong nhà trở nên nhẹ nhõm hơn khoảng một độ, cái kiểu nhẹ nhõm giống như khi một căn phòng bỗng nhiên thoáng đãng hơn, không phải vì có gì thay đổi, mà vì luồng khí vừa được lưu thông.
Tôi muốn mô tả những tuần ấy một cách trung thực, bởi vì sau này tôi đã dành rất nhiều thời gian để đối xử bất công với chúng. Tôi không hề tự lừa dối mình. Tôi biết rõ sự khác biệt giữa việc "mua sách" và trở thành "một người đang học". Nhưng tôi có học thật. Không giỏi, không lâu, và chẳng theo cách nào có thể trụ vững trước một kỳ thi thực thụ, nhưng tôi đã ngồi vào bàn học lúc sáu giờ sáng với bát cơm nguội ngắt, và tôi miệt mài lật qua hết trang này đến trang khác; và trong một khoảnh khắc, tôi đã thực sự, chân thành tin rằng đây chính là khởi đầu cho quãng đời mà tôi sẽ làm mọi thứ đúng đắn.
Cảm giác ấy kéo dài được khoảng một tháng. Đó là tháng tuyệt vời nhất của tôi trong năm đó, và nó được xây dựng hoàn toàn trên con số không.