Tết ở căn hộ của anh trai tôi. Tầng bốn, hai phòng ngủ, một chiếc thang máy được lắp vào tòa nhà từ hai năm trước nhưng đã hỏng rụi từ mùa hè, thế nên ai nấy khi lên đến đỉnh cầu thang đều thở không ra hơi và cố vờ như chẳng có chuyện gì.
Hương đã chuẩn bị mọi thứ cực kỳ chỉn chu. Một mâm ngũ quả được xếp thành hình tháp với trái lựu nằm trên cùng, bánh chưng xếp ngay ngắn trên kệ tủ, một cành đào trong bình hoa – thứ được mua từ tận tháng Mười Một và vẫn sống khỏe nhờ một phương pháp mà chị chẳng buồn giải thích cho ai; rồi những phong bao lì xì được xòe ra như chiếc quạt trong chiếc đĩa cạnh cửa, tất cả đều có mệnh giá bằng nhau và đã được tính toán trước. Bởi vì Hương không bao giờ làm việc gì theo kiểu làm trước mặt người ta rồi mới lén lút điều chỉnh sau lưng. Tôi chưa bao giờ thấy chị để lộ một sơ hở nào.
Chị bước ra từ bếp với chiếc tạp dề, nhìn tôi khoảng một giây rưỡi, và cái một giây rưỡi ấy chính là toàn bộ mối quan hệ giữa chúng tôi.
"Gầy thế."
"Con không có gầy."
"Mặt em gầy." Chị quay lại vào bếp. Đó là lời chào hỏi.
Thằng bé Bin, cháu tôi, sáu tuổi và có một chiếc máy tính bảng. Chiếc máy ấy chứa một trò chơi mà nó đã dán mắt vào kể từ khi có được nó. Nó ngồi lọt thỏm trong căn phòng xa nhất, và khi tôi bước vào, nó chẳng buồn ngước lên. Tôi ngồi bệt xuống sàn cạnh nó, lặng lẽ nhìn nó chơi suốt mười phút không nói một lời – đó là cách đúng đắn nhất để ở bên nó, và cũng là thứ duy nhất mà tôi có năng khiếu bẩm sinh.
Mẹ đến, bắt đầu bằng những lời nhận xét về đồ ăn. Bố đến, ngồi vào chiếc ghế sát tường nhất với chiếc tivi đang để chế độ im lặng. Nếu bạn muốn biết bố tôi là người thế nào: suốt mười tám năm qua, ông thức dậy lúc năm giờ sáng, và giờ đây ông vẫn thức dậy lúc năm giờ nhưng chẳng còn việc gì để làm sau đó, nên ông ngồi đọc tin tức trên điện thoại với cỡ chữ khổng lồ; và cứ đến giữa chừng bất kỳ buổi sum họp gia đình nào, ông cũng sẽ buông một câu duy nhất về... một con đường.
Bà hàng xóm ghé chơi. Bà Mến ở căn hộ ngay phía dưới, người đã bắt đầu nhâm nhi rượu từ mười một giờ sáng và chẳng bao giờ phân biệt được đâu là bữa trưa gia đình, đâu là một cuộc họp công cộng.
"Phong! Giờ làm cái gì rồi?"
"Con đang làm vài thứ ạ."
"Làm vài thứ cơ đấy," bà nói, vẻ đầy thích thú. "Mà làm ở đâu?"
"Ở nhà ạ."
"Ở nhà à." Bà quay sang mẹ tôi, người bỗng chốc trở nên cực kỳ quan tâm đến mâm ngũ quả. "Thế đứa lớn? Vẫn ở công ty đó chứ?"
"Vẫn thế," Hương nói khi bưng một đĩa thức ăn ra, và chủ đề lập tức bị dời đi. Đó chính xác là cơ chế vận hành của những cuộc trò chuyện này, và mọi người trong phòng đều sử dụng nó, cũng như hiểu rõ mục đích của nó.
Lát sau, trong bếp, bắt đầu đến phần "toán học".
Tôi đang lau bát vì đó là việc được phân cho tôi, còn Hương đứng bên bồn rửa với ống tay áo xắn cao. Chị làm cái việc mà chị vẫn thường làm: nói về tiền bạc bằng một tông giọng phẳng lặng tuyệt đối, như thể đang bàn về sức khỏe vậy.
"Tiền phòng em bao nhiêu?"
"Một triệu tám."
"Mỗi người."
"Dạ, mỗi người."
"Thế còn điện, nước?"
"Chia đôi ạ."
"Ai chia?"
Tôi không trả lời câu đó, vì thực tế là Dũng chia. Cậu ta thanh toán rồi bảo tôi một con số, tôi đưa lại cho cậu ta một con số khác, và con số ấy chẳng bao giờ khớp với con số thật, cả hai chúng tôi đều biết rõ điều đó.
"Mẹ em gửi cho em một triệu," Hương nói. Chị không nói với giọng buộc tội. Chị nói như thể đang đọc một ngày tháng năm nào đó. "Chị không hỏi em dùng làm gì. Chị đang tính toán thôi. Một triệu đó là tiền đóng bảo hiểm hưu trí của bà, và là nửa tiền thuốc của bố em ở tiệm thuốc góc phố – thứ mà bà phải mua trả góp ba lần, và lão chủ tiệm đó biết mặt bà rõ mồn một."
Tôi tiếp tục lau cái bát.
"Năm tháng rồi," chị nói. "Từ tháng Sáu đến giờ. Chẳng thấy đồng nào về cả."
"Thị trường đang xấu ạ."
"Lúc nào mà chẳng xấu. Hồi Ngọc ra trường thị trường cũng xấu, hồi chị ra trường thị trường cũng xấu, và giờ cũng thế. Mà trong một cái thị trường xấu, kẻ lấy được việc là kẻ có thể thốt ra những gì mình biết thành lời." Chị xếp chồng mấy cái bát lên nhau nghe lạch cạch, rồi không chút ngập ngừng, vẫn bằng đúng tông giọng ấy, chị nói ra điều mà tôi đã trăn trở nhiều hơn bất cứ lời nào người ta từng nói với tôi trong năm đó. "Em có biết chị nghĩ gì không? Chị nghĩ bản danh sách đó không phải dành cho em."
"Thế thì dành cho ai ạ?"
"Dành cho anh ấy." Chị tắt vòi nước. "Anh ấy viết cái danh sách đó chỉ trong một buổi tối. Em có biết không? Một buổi tối, trên cuốn sổ tay mà anh ấy có lúc bấy giờ, rồi anh ấy xé trang giấy đó ra, đưa cho em ở trạm xe buýt, rồi về nhà và kể lại toàn bộ câu chuyện cho chị nghe trong khi đang cởi giày. Anh ấy đã tự hào về bản thân mình đến nhường nào."
"Chị Hương—"
"Anh ấy cần phải tin rằng nó có hiệu quả," chị nói. "Chỉ vậy thôi. Tất cả chỉ có thế. Bởi vì nếu đó không phải là một công thức, thì nó là cái gì? Anh ấy đã làm theo nó và có được việc làm, có được căn hộ này, có được chị và thằng Bin. Nếu nó không phải là một công thức, thì đó chỉ là sự may mắn; mà nếu là may mắn, thì mọi chuyện có thể đã đi theo chiều ngược lại, và anh ấy không thể sống trong một căn phòng với nỗi ám ảnh như thế." Chị đặt cái bát cuối cùng vào giá. "Nên bản danh sách đó buộc phải hiệu quả. Anh ấy phải có thể đưa nó cho ai đó và thấy nó vận hành được. Còn em thì cứ cầm lấy danh sách rồi chẳng làm gì cả. Anh ấy không giận em, anh ấy đang sợ. Có sự khác biệt giữa hai điều đó đấy. Em không thấy được đâu, nhưng thực sự là có."
Tôi đã tua đi tua lại đoạn hội thoại này hàng trăm lần trong đầu, và vẫn không biết liệu chị nói thế là để tử tế hay không.
Tôi nghĩ chị nói vì đó là sự thật, vì đó là chuyện của chị, và vì chị đã phải mang theo nỗi niềm ấy trong căn bếp suốt bốn năm trời, và tôi tình cờ đứng đó với một chiếc khăn lau tay. Chị lớn lên trong một ngôi nhà nền đất, với năm đứa con và một người cha hay nhậu nhẹt; chị chỉ kể cho tôi đúng một câu chuyện về nó, duy nhất một lần, tại một đám cưới khi chị đã uống hai ly rượu, rồi sau đó chẳng bao giờ nhắc lại nữa. Cuộc đời chị không có chỗ cho những kẻ sống trôi dạt. Đó không phải là sự tàn nhẫn. Đó là sự kiểm kê thực tế của cuộc đời.
Wifi mất tín hiệu vào khoảng ba giờ chiều, đúng lúc mọi người bắt đầu lôi điện thoại ra. Có một khoảng thời gian ngắn ngủi khoảng ba mươi giây mà bốn người lớn đứng giữa phòng, giơ cao điện thoại như thể đang tìm sóng trong đường hầm, và anh trai tôi bắt đầu nói gì đó về cái cục router nhưng có vẻ không đúng lắm.
Đây là những gì tôi đã làm, và nó mất ròng rã bốn mươi phút; tôi sẽ mô tả thật chính xác vì đây là điều duy nhất tôi làm được trong cả năm ấy mà mọi người thực sự cần đến.
Căn hộ dùng loại router của nhà mạng, anh trai tôi đã giấu nó trên kệ ở hành lang vì nó xấu, nằm sau giá để giày, cạnh hộp cầu chì, ngay tại cái góc duy nhất trong căn hộ có hai bức tường bê tông bao quanh. Rồi trên đó, còn có một bộ kích sóng (repeater) mà anh mua từ hai năm trước nhưng chưa bao giờ cài đặt xong, vì nó đi kèm với một ứng dụng, mà ứng dụng thì cần tài khoản, rồi tài khoản lại cần mật khẩu mà anh đã quên mất tiêu; thế là cái bộ kích sóng ấy cứ nằm chình ình ở đó, phát ra một mạng wifi mang tên mặc định của nhà máy, thứ mà điện thoại của cả nhà đã quen kết nối nhưng rồi chẳng bao giờ có internet.
Cả căn hộ đã sống chung với sự bất tiện này suốt hai năm. Điện thoại mất sóng ở phòng xa nhất. Ứng dụng xem phim trên tivi cứ đang xem thì đứng hình. Anh trai tôi, người thiết kế ra những hệ thống vận hành cả kho hàng cho các tập đoàn lớn, lại có hai thiết bị "ghét" nhau sau giá để giày chỉ vì anh chưa bao giờ dành ra bốn mươi phút để xử lý chúng.
Tôi nhích cái router ra khỏi giá để giày khoảng sáu centimet. Tôi dùng một chiếc kim nhỏ để reset bộ kích sóng, đặt cho nó một cái tên mới, đặt mật khẩu giống hệt mạng chính, ngồi với laptop và chuyển nó sang chế độ Access Point (điểm truy cập). Và rồi tôi làm công việc tốn thời gian nhất: đi quanh căn hộ, tay cầm điện thoại, len lỏi vào mọi ngóc ngách: phòng xa nhất, ban công, nhà tắm, cả cái góc cạnh cửa nơi có thang máy; tôi nhích bộ kích sóng mỗi lần hai centimet một, quan sát con số tín hiệu tụt xuống rồi lại tăng lên, cho đến khi tìm được vị trí mà nó phủ được phòng xa nhất mà không "đánh nhau" với router.
Sau đó, tôi đổi lại thông tin đăng nhập của ứng dụng tivi và nó hoạt động. Điện thoại của mọi người đều đầy vạch sóng khắp căn hộ chín mươi mét vuông – một thành tựu chẳng có gì to tát, anh trai tôi chỉ nói "ồ, tốt đấy", còn bố thì buông thêm một câu về... một con đường.
Và Bin, thằng bé vừa chạy ra với chiếc máy tính bảng, hỏi: "Sao chú làm được hay thế?"
"Chú chỉ dịch chuyển cái thứ này đi thôi."
"Nhưng sao nó lại chạy được ạ?"
Thế là tôi ngồi bệt xuống sàn cùng nó, vẽ hai cái hộp lên mặt sau của một tờ hóa đơn tiền điện và giải thích rằng internet từ trong tường đi vào một cái hộp rồi tỏa ra không trung; điện thoại không kết nối trực tiếp với internet mà kết nối với cái hộp đó, và nếu có hai cái hộp cùng phát ra những cái tên khác nhau, điện thoại sẽ chọn đại một cái rồi bị kẹt cứng ở đó. Thằng bé hỏi bốn câu, và câu thứ tư còn hay hơn ba câu đầu, tôi đã trả lời được cả bốn.
Tôi đã từng đứng trong những căn phòng nơi người ta bàn tán về tương lai của mình bằng ngôi thứ ba, ngay trên đỉnh đầu tôi, ở khoảng cách chính xác như thế, nhưng tôi thà làm cái việc với tờ hóa đơn tiền điện kia còn hơn. Đó là toàn bộ lời tự thú cho những năm tháng tuổi đôi mươi của tôi. Sáu năm giáo dục chính quy, và lần duy nhất tôi cảm thấy mình có ích là khi giải thích về tín hiệu cho một đứa trẻ sáu tuổi với tờ hóa đơn tiền điện đặt trên đầu gối.
Trước khi rời đi, tôi quay lại bếp để lấy mấy phong bao lì xì. Hương đang ngồi bên bàn thanh toán gì đó trên điện thoại, chiếc tủ lạnh nằm ngay đó, và tôi nhìn nó theo cái cách người ta nhìn trang cuối cùng của một cuốn sách đã đọc xong.
Miếng nam châm hình con cua. Nó đã ở đó từ khi tôi còn nhớ được. Bên dưới nó là bức ảnh Bin đi biển, và bên dưới bức ảnh ấy, được gấp đôi lại với nếp gấp rõ rệt, là bản photocopy của bản danh sách. Một lúc nào đó trên hành trình này, bản danh sách của tôi đã không còn nằm trên bức tường trong căn phòng thuê nữa, mà trở thành một vật phẩm trong căn bếp của anh trai; điều đó có nghĩa là anh đã đi photocopy nó, nghĩa là tại một thời điểm nào đó, anh đã đứng trước chiếc máy photocopy ở văn phòng, vào đêm muộn, một mình, và sao chép nó, rồi mang về nhà, và gắn nó lên chính chiếc tủ lạnh của mình dưới một miếng nam châm hình con cua.
Bốn mục đã được tích. Anh tự tay tích chúng. Tôi chỉ nhận ra điều đó sau này.
Có lần, ngay ngày hôm ấy, trước khi rời đi, tôi đứng ở cửa với đôi giày đã xỏ vào và hỏi Hương: "Trên bàn làm việc của anh ấy cũng có một bản sao ạ?"
Chị nhìn tôi khoảng một giây rưỡi.
"Anh ấy để nó trong ví," chị nói.