Lần đầu tiên tôi lên sóng là vào một tối thứ Tư, lúc chín giờ mười phút, và tôi đã nói liên tục suốt bốn mươi mốt phút về chỉ mục cơ sở dữ liệu (database index) trước một căn phòng mà "khán giả" duy nhất chỉ là cái bàn làm việc của chính mình.
Tôi đã chuẩn bị rất kỹ. Tôi muốn ghi lại chi tiết này, bởi vì tất cả những gì người ta nói về tôi trong năm ấy đều mặc định điều ngược lại. Tôi đã viết ra giấy tất cả những nội dung cần trình bày theo đúng thứ tự, như cách tôi vẫn thường làm. Tôi đã dọn dẹp bàn làm việc sạch sẽ. Tôi đặt điện thoại lên giá đỡ sao cho camera nhìn thẳng vào mặt chứ không phải nhìn chằm chằm vào cằm mình. Tôi đặt một cái tiêu đề thật giản dị, bởi vì một tiêu đề hứa hẹn quá nhiều sẽ chỉ chuốc lấy thất vọng: Học về cơ sở dữ liệu, phần 1.
Và rồi tôi nói suốt bốn mươi mốt phút về việc một "index" cũng giống như phần mục lục ở cuối cuốn sách, và chính tai tôi đã nghe thấy mình dùng phép so sánh đó tới bốn lần; mỗi lần thốt ra, tôi lại không thể dừng lại được. Đến phút thứ hai mươi hai, tôi liếc nhìn con số ở góc màn hình: nó là số không, và đã là số không kể từ khi bắt đầu.
Khi tắt máy, phần mềm báo rằng buổi livestream của tôi đã có mười một lượt xem. Tôi hiểu điều đó nghĩa là chính tôi, trên chiếc điện thoại của mình, cứ nhấn làm mới liên tục, cộng thêm cả cửa sổ xem trước nữa. Đó là một kiểu toán học kỳ lạ. Con số vẫn cứ tăng lên, bất kể có ai ở đó hay không.
---
Căn phòng của chúng tôi nằm ở cuối tầng hai, ngay phía trên một tiệm phở mà hơi nóng từ ống khói cứ bốc lên qua sàn nhà, nên mỗi tối, căn phòng lại nồng nặc mùi thịt bò, mùi đại hồi và cả mùi con chó của lão chủ trọ. Nệm của Dũng đặt cạnh cửa sổ, nệm của tôi ở gần cửa ra vào, và kẹp giữa hai đứa là cái bàn – nơi mọi sự sống diễn ra: hai chiếc laptop, nồi cơm điện, rổ thìa, và cái sạc điện luôn cắm chặt vào tường vì tất cả ổ cắm đều nằm tận góc kia của căn phòng, nên chúng tôi phải chạy một sợi dây điện dọc trần nhà bằng những chiếc móc dán.
Dũng làm việc sáu ngày một tuần. Cậu ta đi từ tám giờ sáng và về lúc tám giờ tối, rồi kể cho tôi nghe cái quầy thu ngân ở đó thú vị đến nhường nào. Và thực sự thì cái quầy ấy rất thú vị, điều mà trước đây tôi chưa từng ngờ tới về một tiệm sửa điện thoại trong trung tâm thương mại. Người ta tìm đến với cả một bầu trời ký ức nằm gọn trong những màn hình nứt vỡ, và họ chẳng hề bình tĩnh chút nào. Có người phụ nữ đã ném chiếc điện thoại của chồng vào nồi canh và muốn lấy lại đống video bên trong. Có cậu nhóc chừng mười bốn tuổi dùng tiền túi mua một chiếc điện thoại trên mạng, để rồi nhận ra nó vốn dĩ không tồn tại. Có người đàn ông suốt ba tuần liền đều đến với cùng một chiếc máy, cùng một lỗi, và nhất quyết không tin vào lời chẩn đoán; đến tuần thứ ba, ông ta dẫn theo vợ, bà ấy nghe Dũng nói đúng một phút, buông một câu gì đó với chồng bằng tông giọng mà tôi có thể nghe thấy rõ mồn một từ cửa ra vào, rồi giật lấy chiếc điện thoại đi mất.
Dũng nhận được bốn triệu rưỡi một tháng cho công việc đó. So với bạn bè cùng lứa, cậu ta đang sống khá ổn.
Chúng tôi ăn ở tiệm dưới nhà khoảng bốn tối mỗi tuần, luân phiên dựa trên xem ai có tiền. Đây là một hệ thống mà tôi cực kỳ đề xuất. Hai đứa, mỗi đứa một bát, một người trả, không cần bàn cãi. Đó là sự sắp xếp gọn gàng nhất mà tôi từng tham gia, và chưa bao giờ gây ra một cuộc tranh cãi nào.
Tiền của mẹ gửi đến vào ngày mười hàng tháng, đúng một triệu, qua một lệnh chuyển khoản không lời nhắn, vì mẹ chẳng bao giờ viết gì cả. Tôi đã xin mẹ vào một tối thứ Ba bằng một tin nhắn thoại mà tôi phải thu đi thu lại bốn lần, và tôi muốn thành thật về mục đích của bốn lần thử ấy. Ba lần đầu là để giải thích. Lần thứ tư dài đúng ba mươi giây, chỉ nói rằng con cần tiền và con sẽ trả lại, thế là mẹ gửi tiền sau mười một phút, rồi ngày hôm sau gọi điện kể lể về cái mái nhà của bà hàng xóm.
---
Buổi livestream thứ hai diễn ra vào một ngày thứ Bảy và kéo dài mười chín phút.
Lần này tôi làm "ra trò" hơn. Tôi có chủ đề rõ ràng là chu trình yêu cầu - phản hồi (request-response cycle), tôi có một chiếc bảng trắng là tờ giấy A3 dán lên tủ quần áo, và tôi đã vẽ được đến tận phần trình duyệt thì chợt thấy có một người xem.
Tôi biết đó là ai. Tài khoản ấy được tạo từ năm 2011 và chưa bao giờ có ảnh đại diện – dấu ấn đặc trưng của anh trai tôi trong mọi hệ thống mà anh chạm vào. Anh ở lại bốn phút bốn mươi giây. Anh không gõ bất cứ chữ nào. Có một khung chat trên nền tảng đó nhưng nó vẫn trống rỗng; tôi còn mở sẵn một tab trình duyệt để xem chính buổi live của mình trên chiếc laptop kia, phòng trường hợp anh có nhắn gì, và rồi tôi cứ ngồi đó, vẽ một cái hộp nhỏ có chữ SERVER bên trong và nhấn F5 liên tục.
Sau năm phút, số người xem trở về con số không. Tôi vẫn vẽ nốt sơ đồ rồi dừng ghi hình. Sau đó, tôi ngồi bệt xuống sàn, lưng tựa vào thành giường, và cảm thấy một thứ cảm xúc mà đến tận bây giờ khi mô tả lại tôi vẫn còn thấy xấu hổ: sự tức giận. Không phải giận anh. Mà là giận cái thực tế rằng anh đã làm chính xác những gì anh nói sẽ làm, vậy mà tôi vẫn cứ khao khát nhiều hơn thế.
Rồi mười giờ hai mươi phút đêm, anh gửi cho tôi một tin nhắn: Em nói "cache" mà không nói rõ cái gì được lưu vào cache. Sửa đi.
Chỉ có thế thôi. Không lời chào hỏi. Đó là tất cả những gì diễn ra trong chuyến viếng thăm ấy.
---
Đây là phần của năm đó mà các phiên bản kể chuyện khác thường bỏ qua, và tôi sẽ đưa nó vào, bởi vì nếu thiếu nó, toàn bộ câu chuyện sẽ chỉ giống như một kẻ lười biếng chẳng buồn cố gắng.
Tôi có làm việc. Không phải làm tốt, không phải theo kiểu sẽ giúp tôi có ngay một công việc, nhưng tôi làm mỗi ngày, suốt nhiều giờ liền, và chủ yếu là vào cái trang web hàng không kia – thứ vốn dĩ chính là vấn đề.
Đó là điều mà tôi đã ngộ ra vào tháng Mười Một, khi ngồi trên chiếc ghế nhựa ở tiệm phở cùng Dũng, và tôi đã mất nhiều thời gian hơn mức cần thiết để hiểu ra nó. Tôi không hề lười biếng. Cái mác "lười" nghe thì tiện lợi thật đấy, nhưng nó sai. Thứ mà tôi mắc phải là sự "tự tôn riêng tư". Khi tôi học một mình và thất bại, cái giá phải trả bằng không, bởi chẳng ai biết cả; tôi có thể thử lại vào ngày mai và chẳng ai chứng kiến cảnh tôi ngồi ngẩn ngơ suốt bốn mươi mốt phút vì không biết chỉ mục cơ sở dữ liệu là cái quái gì. Buổi livestream không phải là một phương pháp học tập. Nó là một "nhân chứng", và nó chính xác là thứ mà suốt hai mươi hai năm qua tôi đã dày công sắp xếp cuộc đời mình để né tránh. Vậy mà anh trai tôi, một người đàn ông trầm lặng chỉ thích ngồi bệt dưới sàn, đã nhìn thấu điều đó về tôi chỉ trong mười phút và đưa ra nó như một sự giúp đỡ.
Thế nên, vấn đề không nằm ở phần mềm, cũng chẳng phải do internet hay chủ đề bài học. Vấn đề là: lên sóng đồng nghĩa với việc nếu tôi ngồi đó mà chẳng làm được gì, thì sẽ có người nhìn thấy cái dáng vẻ "chẳng làm được gì" ấy của tôi.
Tôi ngừng livestream vào tháng Mười Hai. Tôi không xóa tài khoản. Tệp tài liệu vẫn nằm đó trong thư mục, với mã khóa truyền ở trên cùng và bản danh sách mười hai mục ở ngay bên dưới. Suốt bốn tháng, đó là thứ đầu tiên tôi nhìn thấy mỗi khi mở thư mục ấy – mà ngày nào tôi cũng mở, mỗi ngày vài lần – nhưng tuyệt nhiên không một lần nào tôi nhấn nút lên sóng nữa. Tôi cũng muốn thành thật về điều này: phiên bản câu chuyện về một người tìm ra phương pháp rồi kiên trì theo đuổi nó... vốn dĩ không phải là phiên bản đã xảy ra với tôi.
Điều thực sự diễn ra là tôi vẫn tiếp tục thử, một cách vụng về và đơn độc. Và rồi vào tháng Một, một tin nhắn phản hồi từ hồ sơ ứng tuyển hồi tháng Mười của tôi ập đến, mời tôi tham gia vòng phỏng vấn thứ ba tại một công ty nằm trong khu văn phòng bên kia sông.
Và đó là phần tiếp theo.