Anh trai tôi ngồi bệt xuống sàn phòng tôi, bởi vì trong phòng chỉ có duy nhất một chiếc ghế, mà Dũng đã chiếm mất rồi.
Anh ngồi theo cái cách anh vẫn thường làm với mọi thứ: đầu tiên là đưa mắt quan sát căn phòng, sau đó mới nhìn đến tôi. Cái nhìn ấy kéo dài chừng mười giây, quét qua từ sợi dây điện nối dài, hai chiếc laptop, cái quạt máy đang đứng chênh vênh trên một cuốn sách giáo khoa, cho đến ổ cắm tủ lạnh – thứ được kết nối qua một đống đầu chuyển mà tôi tự chế từ ba cái khác cộng lại; rồi anh nhìn lên mảng tường phía trên bàn làm việc, nơi có bản danh sách tôi đã dán bằng băng keo từ hai năm trước mà chưa bao giờ gỡ xuống.
"Cháy nhà đấy," anh nói.
"Không sao đâu."
"Là một vụ cháy chưa xảy ra thôi." Anh nhích cái quạt ra xa cuốn sách giáo khoa khoảng hai centimet rồi để yên đó, sau đó ngồi tựa lưng vào tủ quần áo, thong thả nhấp ngụm trà trong chiếc bình giữ nhiệt mà mẹ đã gửi xuống. Mẹ chẳng bao giờ tin là lũ trẻ ở cái thành phố này có ăn uống tử tế cả.
Dũng thì vẫn ngồi trên ghế, dán mắt vào điện thoại, làm cái việc mà cậu ta vẫn hay làm: cứ lảng vảng trong một căn phòng mà chẳng ai cần đến mình, nhưng lúc nào cũng tỏ ra có ích. Dũng làm ở quầy sửa điện thoại trong trung tâm thương mại. Chiều nay cậu ta về với câu chuyện về một ông khách mang chiếc điện thoại đầy cơm – là cơm nấu thật ấy – và đòi lấy lại đống ảnh bên trong. Cậu ta kể đi kể lại câu chuyện đó hai lần. Lần thứ hai, cậu ta còn bắt chước cả giọng của ông khách nữa.
Anh trai tôi bật cười, một nụ cười khá hào phóng, rồi anh đặt bình trà xuống và bảo: "Cho anh xem em đã làm được gì nào."
Đó là tất cả chuyến viếng thăm này. Anh lặn lội băng qua thành phố vào một ngày Chủ nhật chỉ để xem nơi tôi sống, và anh đã "chấp thuận" nó – hoặc đúng hơn là anh quyết định không nói gì cả, mà với anh, im lặng chính là sự tán thành. Tôi đã ở đây được bốn tháng. Tiền phòng mỗi người là một triệu tám trăm ngàn một tháng, và tôi thì chẳng phải trả đồng nào, đó cũng chính là mục đích của chuyến viếng thăm này.
Tôi mở laptop, cho anh xem thứ mà mình đang miệt mài xây dựng: một trang web dành cho một hãng hàng không giả tưởng. Nó có phần đăng nhập, ô tìm kiếm, và cả quy trình đặt vé dẫn đến trang thanh toán – dù cái trang đó chẳng thể thanh toán được gì cả. Tôi đã dành ròng rã ba tuần chỉ để làm hiệu ứng chuyển động (animation) cho những chiếc ghế hiện ra. Đó là một hiệu ứng rất mượt. Chẳng có ai thấy nó ngoài tôi và Dũng, mà Dũng thì đã xem tới mười một lần vì tôi cứ nài nỉ cậu ta xem lại.
Anh trai tôi lướt qua trang web một hồi lâu, không nói lời nào. Rồi anh gập màn hình lại. Đó là dấu hiệu cho thấy anh sắp nói điều gì đó, bởi anh thường gập máy mỗi khi chuẩn bị thành thật.
"Bốn lần bị từ chối," anh nói.
"Năm lần rồi."
"Năm lần." Anh gật đầu, như thể tôi vừa đính chính một con số trong bản báo cáo. "Họ hỏi em gì?"
Tôi kể cho anh nghe về vòng phỏng vấn thứ ba của công ty gần nhất. Có một câu hỏi về sự khác biệt giữa hai khái niệm mà bất kỳ lập trình viên nào trên thế giới cũng phải biết, và tôi đã mất khoảng chín phút đi lòng vòng quanh câu trả lời đó. Người phỏng vấn rất tử tế. Đó mới là phần tệ nhất, nhưng tôi chẳng buồn kể với anh điều đó.
"Em biết rõ sự khác biệt mà," anh nói.
"Em biết."
"Thế sao không nói ra được?"
Tôi nói ra một sự thật, thứ mà suốt bốn tháng ngồi lì trong căn phòng này tôi chưa từng nói với ai, kể cả chính mình: "Bởi vì hiểu nó trong đầu và có thể thốt ra thành lời là hai chuyện hoàn toàn khác nhau. Và em mới chỉ tập luyện cái thứ nhất thôi."
"Tốt," anh bảo. "Như thế đã tiến xa hơn hầu hết mọi người rồi."
Rồi anh đưa ra một "chẩn đoán". Anh nói bằng giọng phẳng lặng, cái giọng mà anh vẫn dùng khi thảo luận về mã code của người khác, trong khi vẫn ngồi bệt dưới sàn với bình trà của mình.
"Em thiếu độ sâu. Không phải cố ý đâu. Đó là hệ quả tất yếu khi em học theo kiểu 'có người đút cho ăn'. Lúc nào cũng có một thứ tiếp theo ngay sau cái vừa học xong, nên em chẳng bao giờ phải đào sâu xuống tận cùng của bất cứ điều gì cả. Và giờ đây, em bước ra đời với một tấm bằng nhưng lại chẳng có điểm tựa dưới chân." Anh bóc nhẹ cái nhãn trên bình trà. "Hồi bằng tuổi em, anh cũng ở trong một căn phòng cỡ này, cũng chẳng xin được việc. Nhưng khác biệt là, lúc đó chẳng ai cho anh tiền để sống qua tháng sau cả, nên anh buộc phải học như thể miếng cơm manh áo phụ thuộc vào nó vậy. Đó là thứ duy nhất em thiếu. Không phải do trí tuệ, cũng chẳng phải do thị trường. Mà là vì em đang được 'nuôi' quá kỹ."
Tôi đã chuẩn bị sẵn một kịch bản để đáp trả lời này. Tôi đã tập dượt nó từ lúc anh gọi điện báo sẽ sang chơi. Tôi định nói về tình hình thị trường việc làm, về số lượng ứng viên khổng lồ, về cách các nhà tuyển dụng dùng máy móc để lọc hồ sơ... tất cả đều là sự thật. Nhưng tôi mới chỉ kịp thốt ra được hai câu thì đã nghe thấy tiếng lòng mình vang lên trong căn phòng mà chính mình còn chẳng trả nổi tiền thuê.
Anh để mặc cho tôi nói hết. Anh luôn để tôi nói hết. Đó là một đặc tính ở anh mà tôi vẫn chưa biết nên cảm thấy biết ơn hay không.
"Có ý này," anh nói. Và rồi, vì anh là một kẻ mọt sách chính hiệu được nuôi dạy bởi cùng một kiểu cha mẹ như tôi, anh bắt đầu giải thích ý tưởng đó trong khi mắt hơi liếc về phía bên trái của tôi – nhìn vào vụ cháy chưa xảy ra kia. "Làm mọi thứ một mình không hợp với em đâu. Thôi được, vậy thì đừng làm một mình nữa. Mỗi khi ngồi xuống học cái gì đó, hãy 'lên sóng' (stream) đi. Ở bất cứ đâu cũng được, chẳng quan trọng. Như thế sẽ có một bản ghi lại, có những nhân chứng, và thỉnh thoảng anh có thể ghé qua xem, để cả hai ta đều biết là em đang thực sự học hay chỉ đang diễn."
"Stream cái gì cơ?"
"Bất cứ thứ gì em đang học. Đó mới là mấu chốt. Không cần phải thú vị đâu. Chỉ cần nó 'đang diễn ra' là được."
Tôi muốn kể lại đoạn này một cách cẩn trọng, vì rất dễ khiến người ta lầm tưởng sự việc đã trở nên to tát hơn thực tế. Đây chẳng phải một cuộc "can thiệp" tâm lý đầy kịch tính, cũng chẳng có tiếng đàn violin du dương nào cả. Chỉ là hai gã đàn ông trong một căn phòng thuê; một người cầm bình trà, và người kia thì chỉ muốn anh đi về để mình còn quay lại với cái hiệu ứng chuyển động kia. Nhưng cảm giác thực sự của tôi lúc ngồi đó là sự nhẹ nhõm. Một sự nhẹ nhõm kỳ lạ: trong khoảng mười phút ngắn ngủi, tôi đã có một kế hoạch, và kế hoạch ấy mang tên của một người khác. Và sau này tôi mới nhận ra, phần lớn cuộc đời mình vốn dĩ vẫn luôn vận hành theo cái dòng chảy như thế.
Trên đường ra, anh đọc bản danh sách trên tường. Anh đứng trước nó bốn giây, đủ lâu để đếm những dấu tích. Có mười hai mục trong đó, bốn mục đã được gạch đi, và một trong số các dấu tích ấy là một lời nói dối, nhưng anh chẳng nói gì về điều đó cả. Chính anh là người đã viết bản danh sách này hai năm trước, viết một lèo trên một trang giấy xé từ sổ tay rồi gấp đôi lại, đưa cho tôi ở trạm xe buýt và bảo: "Làm xong hết chỗ này thì con mới được tốt nghiệp." Năm đó tôi hai mươi tuổi. Và tôi đã nghĩ đó là ngày hữu ích nhất đời mình.
Đến cửa, anh xỏ giày và nói câu mà anh luôn nói vào cuối mỗi đêm, bằng cái giọng như thể vừa chợt nảy ra ý nghĩ:
"Tiếng Anh đến đâu rồi? Cần dùng nhiều đấy."
"Vẫn ổn ạ."
"Tốt," anh nói, một lời nói mà chính anh cũng chẳng tin. Anh bước xuống cầu thang. Dũng từ trong nhà tắm bước ra – nơi cậu ta đã đợi hồi lâu để chờ tín hiệu "an toàn" – và chêm vào: "Anh ấy trầm tính thật đấy. Trầm như cái két sắt vậy."
Đêm đó, tôi tạo tài khoản. Tôi cài đặt phần mềm livestream, mất ròng rã hai tiếng đồng hồ chỉ vì một tùy chỉnh nằm sâu trong ba lớp menu. Tôi tự kiểm tra hai lần với micro tắt ngóm, nhưng vẫn chưa dám "lên sóng".
Rồi tôi dán cái mã khóa truyền (stream key) vào đầu một tệp tài liệu, ngay phía trên bản danh sách mười hai mục kia. Tôi ngồi đó, nhìn chằm chằm vào hai dòng mã ấy một hồi lâu. Cái mã khóa trông giống như một mật khẩu vậy. Nó là một chuỗi ký tự dài vô nghĩa, nhưng nó có nghĩa là bạn đã có một kênh riêng, có một nơi trên internet dành cho bạn, và thứ duy nhất ngăn cách giữa bạn và nơi đó chính là việc bạn có dám nhấn nút hay không.
Và hóa ra, cái "nút" ấy, lại chính là vấn đề lớn nhất của cả cuộc đời tôi.