Kỳ thi diễn ra vào tuần cuối cùng của tháng Sáu, tại một trường trung học trong thị trấn, và kéo dài hai ngày.
Tôi có giấy thông hành cho cả hai ngày – thứ mà anh Sơn đã ký mà chẳng thèm để lại một lời nhận xét nào; một tập hồ sơ nhựa đựng các đề thi cũ, biên lai, sáu tấm ảnh thẻ và tấm thẻ ghi số báo danh; tôi mặc bộ quân phục vì đó là những gì một người lính đang tại ngũ mặc khi đi dự những sự kiện chính thức, và cũng bởi vì đến lúc này, tôi chẳng còn bộ đồ nào khác vừa vặn với mình nữa.
Hội trường là phòng lớn của trường với các dãy bàn xếp hàng dài, mỗi phòng có hai mươi bốn thí sinh; và tôi muốn mô tả cảm giác khi bước vào căn phòng đó ở tuổi hai mươi ba trong bộ quân phục với hai vạch đỏ trên cổ áo.
Tất cả mọi người trong hội trường ấy đều mười tám tuổi. Có một cậu nhóc ở hàng thứ ba viết số điện thoại của mẹ lên cổ tay bằng bút bi để đề phòng trường hợp khẩn cấp – tôi thấy điều đó vì ngồi ngay phía sau cậu ta. Hai đứa khác đã ngủ gục trên bàn trước khi đề thi được phát. Và khi tôi bước vào, khoảng mười bốn người ngước nhìn tôi, rồi chín người trong số họ lại nhìn lần nữa; một đứa thì thầm gì đó với đứa bên cạnh – lời thì thầm không hề ác ý, chỉ là vì trong phòng bỗng nhiên xuất hiện một người đàn ông.
Giám thị kiểm tra thẻ của tôi ba lần. Lần đầu là bình thường. Lần thứ hai là khi bắt đầu, khi ông ta tiến đến bàn tôi và so sánh tấm thẻ, bức ảnh với khuôn mặt tôi lâu hơn bất kỳ ai khác. Lần thứ ba là giữa chừng bài thi Toán, khi ông ta đi ngang qua và nhìn vào tờ giấy của tôi – một chi tiết mà tôi nhận ra nhưng chẳng buồn ngước mắt lên.
Chính bức ảnh thẻ là lý do khiến ông ta kiểm tra đến lần thứ ba. Tôi đã nhìn lại bức ảnh đó vào sáng ngày đầu tiên ở hành lang, và tôi hiểu cái mà ông ta thấy: một cái đầu trọc, chiếc cổ áo quân phục, và đằng sau đó là gương mặt của một người đàn ông suốt mười năm qua chẳng có lấy một biến động gì.
Bài thi Toán thật dễ dàng. Đó là từ duy nhất hiện lên trong đầu tôi, và đến tận bây giờ tôi vẫn dùng nó. Bốn mươi phần trăm tổng điểm nằm ở đó và nó hoàn toàn nằm trong tầm tay; bởi vì cái phần não bộ đã trải qua sáu năm học toán và bốn năm xây dựng những thứ phức tạp vẫn còn đó, chưa hề bị rỉ sét chút nào. Tôi làm xong bài khi còn tận hai mươi phút, rồi dành thời gian soát lại những câu đã đánh dấu – một điều mà suốt đời tôi chưa bao giờ làm được trong bất kỳ kỳ thi thực thụ nào; và đó chính là thành quả của một thời khóa biểu cùng mười một ngày lật giở cuốn sổ tay của một người khác.
Bài thi Vật lý giống như một bức tường với ba cánh cửa.
Tôi muốn nói thật chính xác, bởi cái kết của cuốn sách này phụ thuộc vào nó, và tôi sẽ không tự huyễn hoặc mình thông minh hơn thực tế. Có bốn câu hỏi tôi hoàn toàn "bó tay". Không phải là "làm không tốt", mà là không thể bắt đầu được; một trong số đó lại là câu chiếm nhiều điểm nhất. Tôi ngồi nhìn nó suốt bốn phút, vẽ một cái sơ đồ vừa đúng về nguyên lý nhưng vô dụng về kết quả, rồi bỏ qua để làm tiếp.
Những gì tôi có thể làm là phần còn lại, và tôi làm được nhờ hai mươi trang giấy ở cuối cuốn sổ tay bìa cứng. Có một câu hỏi về sợi dây dẫn trong cánh đồng với dòng điện chạy qua; tôi biết cách giải vì đã làm sai nó hai lần vào tháng Ba và một lần vào tháng Tư, và phương pháp đúng đã được viết đi viết lại ba lần trong cuốn sổ ấy qua ba tháng khác nhau bằng nét chữ của một cậu thiếu niên; tôi giải xong trong khoảng bốn phút và làm đúng hoàn toàn.
Bài thi tiếng Anh là hai giờ đồng hồ ngồi nghe người ta đọc đề. Trong đời, hiếm khi nào tôi có thể viết câu "bài thi tiếng Anh thật dễ" mà không thấy nực cười, nhưng đó là phần thứ ba của một kỳ thi trung học ở một đất nước mà đây không phải ngôn ngữ mẹ đẻ; nó dễ vì cùng một lý do mà nó luôn dễ; và tôi hoàn thành nó chỉ trong bảy mươi phút thay vì hai giờ. Tôi kiểm tra lại, rồi ngồi đó chẳng làm gì suốt năm mươi phút – khoảnh khắc xa xỉ nhất mà tôi có được trong cả năm ấy.
Tôi không biết kết quả ra sao. Đó là câu trả lời trung thực nhất; bao năm qua tôi đã đưa ra cho nhiều người những phiên bản đầy tự tin, nên giờ hãy để tôi ghi lại sự thật.
Khi bạn thi kém, bạn có thể cảm nhận được "kết cấu" của thất bại. Buổi phỏng vấn hồi tháng Hai có một kết cấu rõ rệt. Còn lần này, nó chẳng có kết cấu gì cả. Sau hai ngày, tôi bước ra với ba điều đã biết: rằng một câu hỏi Vật lý đã bị vứt vào sọt rác; rằng hai bài thi còn lại đã diễn ra tốt nhất có thể; và rằng tôi hoàn toàn không biết tổng điểm sẽ là bao nhiêu, bởi vì trong đời, chưa bao giờ tôi ngồi vào một kỳ thi mà mình thực sự được chuẩn bị sẵn sàng.
Cậu nhóc có số điện thoại của mẹ trên cổ tay đang ngồi bệt trên bậc thềm ngoài kia, đầu gục xuống tay; mẹ cậu ta đứng cách đó khoảng ba mét, phân vân không biết có nên tiến lại gần hay không. Tôi đứng ở cổng một phút với tập hồ sơ nhựa kẹp dưới nách, rồi bước về phía trạm xe buýt.
Chẳng có ai đợi tôi ở cổng cả. Đó không phải là một lời than phiền. Đã từng có một giai đoạn trong đời, sáu tháng trước đây, tôi sẽ ngồi đếm xem có bao nhiêu người lẽ ra phải đứng ở đó mà lại không có mặt, rồi dùng con số ấy làm bằng chứng cho sự cô độc của mình. Tôi vẫn đếm theo thói quen, và kết quả vẫn thế; nhưng lần này, con số ấy chẳng còn tác động gì đến tôi nữa.
Tôi trở về đơn vị vào khoảng bảy giờ tối, bốn người họ đã đứng đợi ở cổng với cuốn sổ ghi danh.
Hiếu hỏi: "Thế nào rồi?", tôi đáp không biết. Cậu ta bảo: "Không biết là sao, hoặc là được hoặc là không," tôi nói: "Tao biết tao mạnh thế nào, nhưng tao không biết hai ngàn người kia mạnh ra sao." Cậu ta chấp nhận lý lẽ đó, vì đó là cuộc tranh luận về những con số, và cậu ta luôn tôn trọng những con số.
Rồi chúng tôi đến lượt cân trọng lượng. Sau bốn mươi tuần thực hiện trên chiếc cân nhà bếp, ngay giữa sân cạnh những bao thức ăn chăn nuôi, với Đức đọc to từng con số, Cường cầm đèn, và một gã từ tiểu đội ba – kẻ đã bắt đầu tham gia buổi cân thứ Sáu chẳng vì lý do gì cả.
Năm mươi mốt ký rưỡi.
"Ăn đi," Hiếu nói, nhại lại giọng của một viên sĩ quan y tế huyện; cho đến tận ngày nay, bất cứ khi nào có ai trong căn phòng ấy nói "ăn đi", họ đều vô thức dùng cái tông giọng đó.
Anh trai tôi gửi một tin nhắn duy nhất vào giờ dùng điện thoại tối hôm đó, chỉ vỏn vẹn ba chữ:
Thi sao rồi?
Không biết, tôi viết.
Và anh trả lời: Tốt.
Đó là toàn bộ cuộc hội thoại. Tôi đã đọc đi đọc lại nó khoảng bốn trăm lần kể từ đó – một con số quá lớn cho bốn chữ ngắn ngủi; và kết luận của tôi suốt mười năm qua vẫn không hề thay đổi: Anh ấy thực sự có ý đó.